Czas trwania wystawy: 11.10 – 20.11.2025
Wernisaż wystawy: 11 października, godz. 18:00
Po otwarciu, wystawa będzie czynna w dniach:
wtorek – piątek, godz. 15:00 – 20:00
sobota, godz. 13:00 – 18:00
——————————————–
Projekt „Na taśmie. Wielościeżkowa historia Zakładów Radiowych Kasprzaka” jest dofinansowany ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.
Wartość dofinansowania: 36 000 zł
Całkowita wartość zadania: 44 000 zł
Data podpisania umowy o dofinansowanie:
wrzesień 2025
W 1951 roku odbyło się uroczyste otwarcie Zakładów Radiowych im. Marcina Kasprzaka w Warszawie. Zakłady rozpoczęły swoją działalność od produkcji radioodbiorników, w tym kultowej Stolicy i Syreny. Niedługo potem pojawiły się modele przenośne, takie jak Szarotka czy późniejsze Czar i Guliwer. To wtedy powstał także pierwszy polski lampowy radioodbiornik samochodowy – Żerań. W latach 50. uruchomiono produkcję magnetofonów szpulowych, a od lat 70. również magnetofonów i radiomagnetofonów kasetowych, w tym pierwszego polskiego walkmana Kajtka. ZRK wytwarzały też między innymi radiole, magnetowidy i gramofony. W latach 90. zakłady zostały zamknięte, a ich budynki zburzono lub przebudowano. Dziś w ich miejscu znajdują się biurowce, osiedle mieszkaniowe i punkty usługowe. Podobne zmiany dotknęły też inne zakłady na Woli, której przemysłowy charakter stopniowo zanikał po 1989 roku.
Wystawa “Na taśmie. Wielościeżkowa historia Zakładów Radiowych Kasprzaka” zbiera ulotne wspomnienia i pamiątki pozostałe po ZRK. O historii zakładów opowiadają byli pracownicy i pracownice – robotnicy, technicy, brygadziści, pracowniczki biurowe. Wspominają swoje zadania służbowe, atmosferę w pracy, dawne koleżanki i kolegów. Przywołują też to, co poza obowiązkami oferował Kasprzak – wczasy, zajęcia sportowe i kulturalne, pokazy filmowe, spektakle czy potańcówki. Technikum Radiowe po drugiej stronie ulicy organizowało dla uczniów praktyki w zakładach, które ich uczestnicy do dziś wspominają z sentymentem.
Historia produkcji Kasprzaka to zarówno opowieść o postępie technicznym, jak i o zmieniających się potrzebach społecznych. Sprzęty z ZRK gościły w wielu polskich domach i często towarzyszyły pierwszym ważnym doświadczeniom związanym z muzyką. Ich użytkownicy pełni emocji wspominają słuchanie bajek z płyt, ulubione audycje czy nagrywanie składanek na kasetach.
Współczesne działania artystyczne i badawcze nawiązują do historii fabryki, produkowanych w niej urządzeń oraz zmian krajobrazu Woli. Efektem tych działań są mapy dźwiękowe, działania performatywne oraz prace dźwiękowe. Pokazują one, że Zakłady Radiowe Kasprzaka wciąż inspirują i pobudzają do refleksji.
Wystawie towarzyszy spacer dźwiękowy „ZRK-Audioślady”, przygotowany przez Marcina Dymitera w aplikacji mobilnej Echoes. Spacer dostępny jest jedynie na dawnych terenach zakładów, w kwartale ulic Kasprzaka, Karolkowej, Siedmiogrodzkiej i Skierniewickiej. Dzięki temu tereny ZRK stają się drugą przestrzenią wystawy.
W 2024 roku w ramach współpracy z Magazynem Glissando powstały prace dźwiękowe poświęcone ZRK przygotowane przez Martę Michalską i Izabelę Smelczyńską.
Prac można odsłuchać na wystawie lub na stronie Glissando:
A jak okolice „Kasprzaka” brzmią dzisiaj?
Szum ulic, zgrzyt tramwajów, cisza biurowców.
Szelest liści, brzęczenie owadów, plusk wody.
Linia, słowo, kreska.
/// ···◾⏹▪
Jako oddolna grupa badawczo-nasłuchująca sprawdziliśmy i sprawdziłyśmy, jak współcześnie brzmią okolice dawnych Zakładów Radiowych. Podczas warsztatów spacerowaliśmy_łyśmy po terenach ZRK, wsłuchiwaliśmy_łyśmy się w dźwięki hoteli, parkingów, biurowców i kawiarni. Dyskutowaliśmy_łyśmy o tym, co, jak i gdzie słyszymy.
Efektem tych działań są mapy dźwiękowe – próba przełożenia tego, co słyszymy i jak to rozumiemy, na obraz, słowo i rysunek. Mapy są różne, bo różne są nasze wrażliwości i sposoby wyrazu. Pokazują wycinek dźwiękowej rzeczywistości przefiltrowany przez naszą wyobraźnię i skojarzenia.
Mapy można wziąć do ręki i obejrzeć z każdej strony.
Tym samym zapraszamy Was do samodzielnego badania i nasłuchiwania własnych okolic. Wybierzcie się na spacer – notujcie słowem lub rysunkiem, nagrywajcie (wystarczy telefon!). Spróbujcie opowiedzieć to, co słyszycie.
Jak nazywam poszczególne dźwięki? Czy umiem je od siebie oddzielić albo połączyć? Czy otaczające mnie brzmienia wywołują skojarzenia – są przyjemne czy nieprzyjemne? Czy jest w tym pejzażu coś, co chciałabym / chciałbym zmienić? A może przypomina mi coś z przeszłości?
Zachęcamy do własnego nasłuchiwania i opowiadania sobie o dźwiękach.
Mapy dźwiękowe – grupa badawcza Wolskiego Centrum Kultury
członkowie i członkinie: Weronika Bielecka, Daniel Jaśniewski, Anna Jurgielewicz, Kornelia Kiszewska, Anna Kołodziejczyk, Kamil Kryk, Anna Majewska, Jakub Mihilewicz, Agata Redlicka, Hanna Sabat, Jan Topolski
koncepcja i prowadzenie: Marta Michalska, Antoni Michnik
Materiały zamieszczone na stronie dostępne na licencji: CC BY 4.0
